DE WERELD NU

Toeslagenaffaire – domheid, politiek-ambtelijke obsessies

energierekening, Corona

Hoe heeft die Toeslagenaffaire zo uit de hand kunnen lopen? Dat is de onuitgesproken vraag die politiek Den Haag thans beheerst? Simpel!

Vanmiddag wordt er een Verkiezingsdebat over gehouden, zoals de NOS het terecht formuleerde:

Het debat dat vanmiddag in de Tweede Kamer wordt gehouden over de toeslagenaffaire, zal waarschijnlijk ook een verkiezingsdebat worden. Premier Rutte, met zijn VVD ruimschoots op kop in de peilingenvoor 17 maart, zal daarbij het doelwit zijn van de andere partijen.

Rutte zal door Wilders en een boze SP-dame worden geattaqueerd, en er glibberend met een zelfvoldane glimlach uit komen. Maar meer dan een afleidingsmanoeuvre van het echte probleem is het niet – het zou zelfs wel eens een manifestatie van het echte probleem kunnen zijn. Het politieke onbenul staat in Nederland op gelijke hoogte met het bestuurlijke onbenul van veel partijleiders – waarvan het kabinet in dit verband niet uit te zonderen valt.

Wat is het echte probleem – dat vanmiddag met zekerheid niet aan de orde gaat komen?

Het heeft te maken met een aantal politiek-ambtelijke obsessies die zowel heel Nederlands als heel dom zijn: de drang tot volledige controle[1], en de wens tot uiterste rechtvaardigheid op de vierkante nanometer[2]. Die gaan eenvoudig niet samen, maar dat besef weigert pertinent in te dalen. De afgelopen week zagen een oplossing van de gevolgen van de Toeslagenaffaire, en de aanzet tot een nieuw begin. Helaas in de verkeerde volgorde, en een verkeerd nieuw begin ook nog. Om ze eerst maar in de juiste volgorde te presenteren:

Toeslagenaffaire

Dit was de enige juiste aanpak van de rokende puinhopen van de Toeslagenaffaire en zoals die geëvolueerd is. Incompentent ambtelijk Nederland was direct na de afkondiging van de 30.000 euro goedmaker aan de slag gegaan daar nog een uiterste ronde van ambtelijke rechtvaardigheid overheen te gieten, en dat is nu in één klap opgelost. Dat kost geld – veel zelfs – maar een betere oplossing was er beslist niet. Dat een betere oplossing logistiek onhaalbaar is had de Belastingdienst zelf al bewezen met het optuigen van de chaos van de afgelopen jaren.

Wat haar niet verhinderde vorige maand opnieuw eenzelfde fout te maken. Lerend vermogen nul, politiek-ambtelijke obsessies ∞. Wat gaat men er aan doen?

Image

Het ziet er derhalve niet naar uit dat dit zal helpen. Het is het bekende afschuiven door regerende politici ten behoeve van politici in de Tweede Kamer. Want een essentieel probleem waar de Belastingdienst in de Toeslagenaffaire op vast liep was de onmogelijkheid alles effectief te verwerken en computeriseren. De eindigheid van informatisering schijnt politici niet aan het verstand te peuteren te zijn, maar toch is het helemaal niet ingewikkeld.

Iedere afwijking van – en bijzonderheid binnen – het algemene principe van een maatregel genereert een exponentieel hogere hoeveelheid mogelijkheden die programmatisch in een informatiesysteem moet worden afgedekt. Het is het oude verhaal dat je op een schaakbord (64 velden) op het eerste veldje 1 graankorrel legt, op het volgende veldje 2 en zo verder. Ruim voor u bij het 64e veldje bent heeft u meer graankorrels nodig dan het universum leveren kan.

Deel van het probleem is dat een groot aantal van de exponentiële aanpassingen onvermijdelijk is, omdat ze onlosmakelijk onderdeel zijn van wat je er mee doen wilt (naam, adres, geboortedata en zo meer). Wie de hoeveelheden extra eisen beziet die de politici in de Kamer er aan toevoegen, kan direct na een akkoord in de Kamer achterover leunen en vast stellen dat het niet werken gaat. Niet met behulp van computers in ieder geval, en voor menselijke behandeling is het niet alleen te complex, maar ook nog eens te tijdrovend. Millimeterwerk vereist tijd en zorgvuldigheid – en dat stelt hogere eisen dan politici gemeenlijk beseffen.

Dat er in wetten ruimte voor uitzonderingen moeten worden aangebracht zoals in bovenstaand bulletin wordt genoemd, is een garantie voor nog omvangrijker Toeslagenaffaires in de toekomst. Het kan eenvoudig niet op een redeljke manier worden gedaan.

Hier mee om leren gaan vereist een paradigmashift bij politici. Een hele grote. Weg van het dogma van uiterste rechtvaardigheid, naar een systeem van adequate rechtvaardigheid – een maatregel moet effect hebben in een zekere range. Eventueel aangevuld met een kleine afdeling die extreem slecht uitpakkende gevallen mag behandelen. Waarbij extreme gevallen al op voorhand worden gedefinieerd als bizar afwijkend van het gewenste resultaat. Zonder beroepsmogelijkheid, maar uit coulance-overwegingen. En alles wat daartussen valt heeft gewoon pech gehad, het is niet anders.

Veel politici leven met het idee dat de schepping onvolmaakt is, en dat wijzigingen dringend noodzakelijk zijn. En daar nemen ze dan zelf alvast een voorschot op. Ook dat moet men leren onderdrukken, hoe moeilijk dat ook is. En als laatste punt: ambtenaren moeten minder angst hebben dit hun ministers te vertellen, en ministers moeten het de Kamer duidelijk maken. En ja, een cursus voor de betrokkenen hierover kan echt geen kwaad.

  • Ambtenaren moeten hun bazen leren uitleggen waarom iets NEE is,
  • Bewindslieden moeten leren uitleggen in de Kamer dat iets prachtig en moreel hoogstaand is, maar helaas onwerkbaar,
  • Kamerleden dienen hun cursus politieke logistiek te voltooien aleer op onderwerpen van sociale rechtvaardigheid te worden losgelaten. En moeten er bij gelegenheid aan herinnerd worden wat ze er leerden.

Met vooroordelen van wie dan ook heeft dit allemaal niets te maken. Sterker nog: wie het als argument hanteert kan zijn diploma politieke incompetentie direct bij de kassa afhalen, op weg naar de uitgang van het parlement.


  1. Controle op de vierkante nanometer wordt geacht tot de ultieme eerlijkheid te leiden. Op zich al een kwestieuze aanname.
  2. Een nanometer is 10-9 meter, ofwel een miljoenste millimeter.

Meer over de Toeslagenaffaire en onze commentaren vindt u hier op Veren of Lood.

8 reacties

  1. Jantjeuitnederland schreef:

    Dit is praktisch 1 op 1 over te zetten naar het huidige coronabeleid/-paniek.
    Men probeert koste wat kost bejaarde mensen te beschermen tegen corona.
    Terwijl, de meerderheid van deze bejaarden alleen nog maar graag wat visite krijgen aan het eind van hun leven en degenen die het land draaiende houden en jonger kapot worden gemaakt.
    Degenen die niet bejaard zijn overleiden amper aan corona, er gaan er veel meer dood alleen al in het verkeer.
    Daarnaast wil men iedereen een injectie dwingen
    – met veel bijwerkingen
    – lange termijn effecten onbekend
    – producenten gevrijwaard
    – miljarden aan promotie gespendeerd (hoeveel personen zijn er omgekocht)

  2. BegrensEuropa! schreef:

    Volledige controle en volledige rechtvaardigheid zijn in de praktijk inderdaad niet te combineren. De drie politieke leeradviezen (voor ambtenaren, bewindslieden, en kamerleden) aan het einde van het artikel zijn uitstekend, maar het probleem ligt vooral bij de “cursus politieke logistiek”. De belangstelling daarvoor bij de kamerleden uit linkse hoed, waar (sociale) rechtvaardigheid een kernwaarde is, zal minimaal zijn. En ze de weg naar de uitgang van het parlement wijzen zal niet helpen. Ze zijn er door kiezers ingeholpen en hebben derhalve een grondwettelijk recht er te blijven zitten tot de volgende verkiezingen. Het is natuurlijk onderdeel van de ruttedoctrine van pappen en nathouden en zinloze, staatsrechtelijk dodelijke, en/of extreem kostbare compromissen. Het komt erop neer dat bewindslieden iets meer staatsman zullen moeten worden. Dat is in het huidige versnipperde, verscheurde, gepolitiseerde landschap niet eenvoudig. Misschien moet de Eerste Kamer iets vaker een #realitycheck doen. Maar dan komt het politieke bedrijf misschien tot stilstand. Dat is ook niet werkbaar. De kern van het probleem is m.i. de blinde bezuinigingswoede van Rutte door allerlei overhevelingstrucjes waardoor hij stompzinnige risico’s nam. Misschien een reflex uit Rutte1, maar hoe dan ook een onvergeeflijke blunder. En het was zeker niet de enige.

  3. Karina schreef:

    Wilders zou zijn onderwerpen voor het verkiezingsdebat moeten doornemen met Bosman.
    Niemand is zo adrem als hem. Bovendien kan Bosman heel goed vraagstellingen in zijn betoog verwerken zodat de tegenpartij de wind uit zeilen wordt gehaald.

  4. Dick Kraaij schreef:

    De laatste stelling van de auteur is volkomen juist. Toch, wie kijkt naar de gezinnen die worden gepresenteerd in de MSM als (representatieve) voorbeelden van slachtoffers, wier levens “geruïneerd zijn”, kan zich niet aan de indruk onttrekken dat de generieke fetisjen van de NL politiek worden verergerd door de massa-immigratie van de afgelopen decennia. Het beleid zal algeheel rechtvaardig zijn, voor iedereen die zich op de maakbare Polderbodem bevindt.

  5. Dick Kraaij schreef:

    moet en zal, koste wat kost, rechtvaardig zijn

  6. Ernie van de Wal schreef:

    Je kunt affaires als deze wellicht beter beheersen wanneer we dat oeverloze rondpomen van geld eens zouden afbouwen. Grof het mes zetten in subsidies en toeslagen i.c.m. een merkbaar lagere belastingdruk. Elk proces dat je kunt uutschakelen verkleint de kans op problemen, maakt zaken overzichtelijker, dus beter beheersbaar. Bovendien schijnen we een ambtenarencorps te hebben van 900.000 man (m/v). Dat mag ook wel wat minder.

  7. Bert schreef:

    De sluwe en amorele doortraptheid van het kabinet lijkt haast geen grenzen te kennen. Wat in gemeenteraden en Provinciale Staten niet is toegestaan, flikt dit kabinet de Kamerleden nu wel. Voor het belangrijkste debat sinds tijden stuurde kabinet Rutte de Kamerleden pas in de avond ervoor alle stukken. ‘Hier, ga maar even in een paar uur tijd duizenden pagina’s lezen, succes morgen!’
    https://www.dagelijksestandaard.nl/2021/01/achterbaks-kabinet-rutte-saboteert-toeslagendebat-pas-de-avond-ervoor-alle-stukken-naar-kamerleden-gestuurd/

  8. Daniel schreef:

    Waarom vraag ik mij af was de belastingdienst zo gebeten op deze doelgroep
    ,mogelijk door de computer geselecteerd . Zou de computer veel fraudes zijn tegen gekomen ? Hopelijk worden de gedupeerden nu netjes geholpen .