DE WERELD NU

Eigen handel eerst – Nederland terug achter de dijken

achter de dijken, klimaatbeleid 5

Trekt Nederland zich economisch voorzichtig iets terug achter de dijken? Syp Wynia wijst op een trend, ook al is die nog weinig consistent.

De trend in de Nederlandse politiek is onmiskenbaar: weg met afhankelijkheid van het buitenland, met name van Rusland, China, Arabische landen en misschien ook van de Verenigde Staten. We moeten weer zelf dingen maken en niet alles aan andere landen overlaten. Onze energie moet ondanks het einde van het Groningse gas zoveel mogelijk uit Nederland zelf komen, zelfs als dat kernenergie is. Klaas Dijkhoff van de VVD: ‘Ik wil niet afhankelijk zijn van Arabieren en Russen’.

Premier Rutte was er net als de Duitse bondskanselier Angela Merkel en de Russische president Dmitry Medvedev bij toen op 8 november 2011 de eerste Nordstream-pijpleiding van Rusland naar Duitsland werd geopend. De Nederlandse staat is voor 9 procent eigenaar van deze gaspijp.

Wie had dat gedacht? Nederland was aan de internationale onderhandelingstafels altijd de kampioen van de vrijhandel, zowel binnen Europa als wereldwijd. Nederlandse politici gaan prat op de ‘open economie’ en op het karakter van Nederland als handelsland.

In die rol staat Nederland al eeuwenlang tegenover een land als Frankrijk, dat een traditie van protectionisme heeft: het beschermen van het eigen bedrijfsleven met subsidies en hoge invoertarieven. De aanvankelijke Nederlandse reacties op protectionistische maatregelen van de Amerikaanse president Donald Trump waren dan ook afwijzend.

En toen werd het plotseling anders
Maar nogal plotseling, nogal onopvallend, zijn de panelen verschoven. Er is aan het Binnenhof een duidelijke trend richting autarkie (zelfvoorziening) en protectionisme. Die lijn loopt door zowel links als rechts, al verschilt de motivatie. De aanleiding is drievoudig: geopolitieke onzekerheid, klimaatbeleid en recente ervaringen met het Corona-virus. Dat virus beperkt als zodanig ook de internationale contacten en werpt een land als Nederland toch al terug op nationale, zo niet regionale maatregelen. Opgeteld trekt Nederland zich terug achter de dijken.

Die terugtrekking ‘achter de dijken’ was een hardnekkig cliché in de Haagse binnenkamers na de opkomst van achtereenvolgens Pim Fortuyn en Geert Wilders. Die ‘populisten’ wilden Nederland terugtrekken van Europa en de wereld, zo klaagden de kosmopolitische notabelen. Nu is het plotseling mainstream om protectionistisch en zelfvoorzienend te willen zijn.

De rol van Dijkhoff
VVD-fractieleider Klaas Dijkhoff kwam daags na Prinsjesdag met een drievoudige slogan: ‘Eerlijke handel, een sterke overheid en minder afhankelijkheid.’ Met het eerste bedoelde hij ‘opkomen voor eigen ondernemers’.

Met het laatste zei Dijkhoff te bedoelen dat Nederland minder afhankelijk moet zijn van Amerika als beschermer. En verder:

Minder afhankelijk van China en India, die nu nog bijna alle medicijnen en beschermingsmiddelen voor ons maken. ‘Maak cruciale dingen in Europa’.

En:

‘We moeten zelf investeren in de technologie die onze toekomst bepaalt’. ‘Ik wil ook dat we minder afhankelijk zijn van het Midden-Oosten en Rusland, waar we nu onze energie kopen. Ik wil dat we meer onze eigen energie maken. Dat moet natuurlijk duurzaam zijn: wind, zon, groene waterstof en zeker ook kernenergie. (…) Ik heb dat liever dan bakken met geld blijven sturen naar Arabische landen en Rusland. ‘Minder afhankelijkheid, zodat we later samen kunnen beslissen over de plek van Nederland in Europa en in de wereld, en niet Amerika, China, Rusland of het Midden-Oosten ons aan een touwtje hebben.

Het is taal die – ondanks de eurofiele ondertoon – niet per se op applaus kan rekenen in de diplomatie of de Haagse lobbycircuits en zeker voor een VVD’er ongebruikelijk is. Ook de in Den Haag zo invloedrijke multinationals zullen met zorg naar Dijkhoff hebben geluisterd. De Nederlandse staat laat zich sinds jaar en dag graag gebruiken als roeptoeter van de belangen van bedrijven als Shell in (verre) buitenlanden. Dat is met de toon van Dijkhoff veel minder vanzelfsprekend.

En Pieter Heerma…
Dijkhoff stond tijdens de Algemene Beschouwingen bovendien allerminst alleen in de trend richting zelfvoorzienendheid en protectionisme. De inleiding van Pieter Heerma van het CDA sloot het nauw aan op zijn ‘verlangen naar een ander Nederland: iets minder gejaagd en wat meer saamhorig’. Hij signaleerde ‘te ver doorgevoerde individualisering en te ver doorgevoerd marktdenken’.

‘En, zo bleek de afgelopen maanden, een veel te grote afhankelijkheid van landen als China voor tal van cruciale producten.’

Heerma verzet zich net als andere Haagse politici tegen het ‘just in time’-model met internationale productieketens. Heerma:

‘Bedrijven als VDL en DSM hebben in de afgelopen tijd goede voorbeelden laten zien van hoe je cruciale productie naar Nederland kunt terughalen. (…) Het is ook goed voor onze economie en onze werkgelegenheid. Het is een trend die de overheid wat mij betreft ook post-Corona zal moeten blijven stimuleren: een actieve industriepolitiek die er voor zorgt dat wij in 2040 een levendiger maakindustrie hebben dan nu.’

Ook Heerma wil de medicijnenproductie terughalen uit China en India, waarbij in Europees verband samengewerkt kan worden. En Rusland? ‘Een belangrijk land om niet afhankelijk van te zijn’. Heerma steunde ook om die reden het kernenergieplan van Dijkhoff.

En Segers, en Rutte…
Samen met Gert-Jan Segers van de ChristenUnie diende Heerma een motie in om een brede analyse te maken wat Nederland als land ‘echt’ nodig heeft, qua veiligheid, voedsel en medicijnen en daarvoor een nieuw planbureau in het leven te roepen. Die motie werd bijna Kamerbreed ondersteund: alleen niet door de PVV, nota bene de partij die door het Haagse establishment er altijd van werd beticht teveel achter de dijken te denken en te kijken.

En premier Rutte? Die steunde volop het verhaal van zijn partijgenoot Dijkhoff, inclusief ‘de vraag hoe je minder afhankelijk wordt van het buitenland voor je spullen en je energievoorziening.’

Duurzaam en uit Nederland!
Het mede door het Corona-virus aangejaagde, Trumpiaans aandoende protectionisme is voor Nederland toch behoorlijk nieuw. Maar de autarkische trend was al langer zichtbaar bij het klimaatbeleid en de betrekkingen met Rusland.

In 2011 was premier Mark Rutte samen met onder andere de Duitse bondskanselier Angela Merkel nog aanwezig bij de feestelijke start van Nordstream I, de gaspijplijn van Rusland door de Oostzee naar Duitsland, waar de Nederlandse staat via de Gasunie voor 9 procent aandeelhouder van is. In 2013 had Nederland nog een ‘vriendschapsjaar’ met Rusland. Maar in 2014 werd alles anders, met de ramp met de MH17 als katalysator.

Zo kon het gebeuren dat in 2017 in Den Haag een regeerakkoord werd gesloten, waarin het nu zeer ambitieuze Nederlandse klimaat- en energiebeleid deels gebaseerd werd op het afscheid nemen van de gaswinning in Groningen (vanwege aardbevingen) èn de afkeer om ter aanvulling gebruik te maken van (onder meer) Russisch gas. Zo’n besluit viel nergens anders in Europa: ophouden met de eigen gaswinning, het afwijzen van de import uit Rusland en het – daarom? – met voorrang doorvoeren van het gasverbod voor woningen en gebouwen.

Maar wel Russisch gas vervoeren…
Het Haagse beleid was enerzijds volledig geobsedeerd door het afwijzen van de Russische gasimport (‘afhankelijkheid’), maar had anderzijds – mede daardoor? – geen oog voor het overal ter wereld beschikbaar zijn van alternatieve gasvoorraden. Ondertussen nam de feitelijke Russische gasimport overigens snel toe en wel via Nordstream I en het Noord-Duitse gasnet, dat volledig (!) eigendom is van de Nederlandse staat. Hoe die inconsistenties in het beleid te rijmen zijn is een van de raadsels van de Haagse achterkamers.

Hoe dan ook zorgt het klimaatbeleid al enkele jaren voor een ongekende autarkische trend in het Haagse discours. Energie moet uit Nederland zelf komen, zo luidt het dogma, en in ieder geval niet uit Rusland. ‘Duurzame’ bronnen als zon- en wind worden volgens die lijn als ‘eigen’ energie gezien en heeft dus verre de voorkeur. Er was nooit een substantiële afkeer van olie- en gasimporten uit het Midden-Oosten, maar die volgde op enige afstand na de politieke afkeer van Russisch gas. Corona leverde de afkeer van afhankelijkheid van China, een dictatuur die tot voor kort een stuk minder kritisch werd bejegend dan Rusland en zelfs op enige heimelijke bewondering kon rekenen.

Een optelsom
Nu komt dus alles samen. Rusland is fout, daarom is gasimport fout, mede daarom is als duurzaam betitelde ‘eigen’ energie goed en Arabische olie en gas (ook) fout. China is mede onder invloed van de Corona-ervaringen ook niet meer pluis.

En de regeringscoalitie, de VVD voorop, is drager van de nieuwe doctrine. Mark Harbers van de VVD kwam met een plan voor een reeks kerncentrales in Nederland en wil dat onder meer omdat hij ‘een unheimisch gevoel’ heeft als er gas uit Rusland moet komen. In korte tijd is de blik achter de dijken niet meer het handelsmerk van de Haagse outsiders, maar van de Haagse insiders geworden.

Consistent is zo’n in veel opzichten emotionele draai natuurlijk niet. Neem nou de landbouw. Tot voor kort was het bon ton om prat te gaan op het feit dat Nederland de tweede exporteur van landbouwproducten in de wereld is. In luttele maanden is die sjeu er af, de duurzaamheid en de natuur gaan voor, D66 wil de veeteelt zelfs halveren.  Bij de landbouw was Nederland dus per saldo al quasi-zelfvoorzienend, maar daar hoeft het dus juist niet meer. Eten moeten we in de toekomst juist uit het buitenland halen. Tot ook daar de wind weer gaat draaien, want stabiel is het Haagse denken zelden.

Twee dingetjes nog…
Voor kernenergie heb je doorgaans uranium nodig. Dat komt alvast niet uit Nederland. Wel uit Rusland, desgewenst. En in Brussel zijn ze niet voor het aanleggen van nieuwe gaspijpen met Rusland, zoals de Nordstream I die deels van de Nederlandse staat is. Ze zijn daar nog minder voor Nordstream II, waar Shell aan meedoet. Maar de Europese Commissie geeft wel miljardensubsidies uit voor andere gaspijpen, uit het Midden-Oosten naar Europa. Daar betaalt Nederland, het land dat van het gas af wil, volledig aan mee.


Dit artikel verscheen eerder vandaag ook op Wynia’s week. Wynia’s Week blijft de ontwikkelingen rond het het opmerkelijke klimaat- en energiebeleid. van de kabinetten-Rutte op de voet volgen. Wilt u dit journalistieke onderzoek steunen? Uw financiële bijdrage wordt zeer op prijs gesteld. Doneren kan op verschillende manieren. Kijk HIER.

Meer artikelen van Syp Wynia vindt u hier en natuurlijk op Wyniasweek.nl.

5 reacties

  1. carthago schreef:

    Tergend langzaam daagt het besef dat alle winsten van ondernemend en werkend nederigland door open grenzen en eussrterreur in de pockets van buitenlandse en asiel profiteurs belanden ,vooral bij deze zgn pandemie .Meer ,meer ,meer corona.

  2. Stoner schreef:

    We hadden hier nog steeds grotendeels zelfvoorzienend kunnen zijn, ware het niet dat de nederlandse regering al jaren bezig is bedrijven weg te jagen dmv te hoge belastingen, idiote geldverslindende en weinig toevoegende regeltjes vnl tgv het klimaat. En dan nu de hetze tegen de boeren.
    Wat weg is komt niet meer terug en ik hoop ook dat onze boeren allemaal het land verlaten en naar Canada of andere landen buiten de EU verdwijnen. Duitsland importeerd 80% van hun voedsel, vallen de nederlandse boeren weg, dan hier honger, in duitsland honger, overal in de EU honger. En als ze dan moeten gaan bedelen om voedsel, mogen ze 5x meer betalen dan wanneer ze de boeren gewoon in NL hadden gehouden. Laat europa maar gaar koken in hun eigen stupiditeit.

  3. Youp schreef:

    Mooi stuk weer van Syp Wynia. Opvallend is de inconsistentie van het beleid. De draaigevoeligheid ervan. Blijkbaar weten onze bestuurders het ook niet zo goed en waaien ze met alle winden mee. Dat zijn dan wel de vigerende politiekcorrecte winden vanzelfsprekend. Daarnaast krijg ik de indruk dat er een omslag heeft plaatsgevonden: het is niet langer rechts, maar links wat vol op het vrijhandelsorgel bonkt. Links definieer ik hier als alles wat dan wel financieel of ideologisch aan de open society tiet zuigt. Dat is tenzij het over Rusland gaat. Het lukt mij maar niet te begrijpen wat nu het probleem is met Rusland of meneer Poetin. Het lijkt mij een heel redelijke, verstandige man die bovendien de baas is van de grootste landmassa op het Eurazische continent en daarmee van niet te overschatten geopolitieke betekenis. Je mag wel een stapje erbij zetten om met zo iemand een goede band te hebben.

  4. BegrensEuropa! schreef:

    Bij dit soort beschouwingen is het duiden van de geopolitieke breukvlakken voor de lange termijn (bijv. eeuw, dus voortschrijdende horizon, nu 2120) van het grootst mogelijke belang. Alles wat dat in de weg staat moet zo goed mogelijk worden verhelderd en – indien mogelijk – geparkeerd of verwijderd. De vrije wereld zal minder geneigd zijn tot gekkigheid zoals China, dus moeten de banden met die vrije wereld worden aangehaald. Een aantal landen zitten dan in de wachtkamer, bijv. Oekraine, Rusland e.d. Sommige landen vallen terug, denk aan Turkije. Andere landen hebben nog een een zeer lange weg te gaan (Midden-Oosten, Afrika). Uiteindelijk willen we natuurlijk dat de hele wereld vrij is. Dat is het perspectief voor nog een paar eeuwen verder. Een zekere mate van migratie (maar niet naar Nederland! Dat zit propvol) kan een strategische rol spelen. Dat moet dan ook gedoseerd gebruikt worden. Als internationale wetgeving dat verhindert dan wordt het tijd voor een wetsaanpassing. Het huidige probleem van een op hol geslagen EU moet snel worden opgelost. Zeker zolang zogenaamd verstandige lieden als Macron en Merkel aan de touwtjes trekken. Het is dodelijk voor democratiieen om mensen teveel macht te geven, en daarvan is overduidelijk sprake. Het is ook dodelijk om het redelijke debat kapot te maken. En daar is ook overduidelijk sprake van. Ook in Nederland. Juist ook in Nederland. En daar plukken we de bittere en zure vruchten van. Overigens lijkt Syp het in het algemeen wel bij het juiste eind te hebben.

  5. Cool Pete schreef:

    Goed artikel van Syp Wynia.

    De Westerse wereld moet weer alles zelf gaan produceren.
    Nederland om te beginnen : de agrarische sector behouden.

    De productie-, kapitaal- en technologie-vlucht naar China [ en India ],
    moet omgedraaid worden.

    En kernenergie toepassen, en door-ontwikkelen.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Deze website gebruikt Akismet om spam te verminderen. Bekijk hoe je reactie-gegevens worden verwerkt.