DE WERELD NU

De illusie van eliteloosheid binnen ´de macht´

de macht 7

Het bekritiseren van de baantjescarrousel, ook wel aangeduid als partijkartel, is een geliefde bezigheid onder degenen die uitgesloten zijn van de macht.

De aanvaring tussen Thierry Baudet en Klaas Dijkhoff over dit onderwerp is aanleiding tot de nodige beschouwingen over dit onderwerp. Baudet heeft gelijk, de baantjescarrousel bestaat, zoals ook Dijkhof feitelijk toegeeft. Maar Baudet heeft geen gelijk als hij het bestaan op zich er van aan de kaak stelt. De aanduiding “carrousel” zou beter vervangen kunnen worden door elite en hoe graag velen dat ook zouden willen, zonder elite kan een maatschappij niet bestaan. In plaats van kritiek op het bestaan van die carrousel te hebben zou het er over moeten gaan dat er veel onbekwame of zelfs foute personen in die draaimolen zitten.

Het verdelen van topposities geschiedt noodzakelijkerwijs door degenen die topposities bezetten. Zij zijn degenen die een inschatting kunnen maken of iemand geschikt is voor een dergelijke positie en die de macht hebben om die persoon aan te stellen. Niet noodzakelijk vanuit een andere topfunctie, want uiteraard moet die groep steeds aangevuld uit wie zich in de laag daaronder kwalificeert. Van belang is dus of die elite overwegend uit de juiste mensen bestaat, mensen met verstand van zaken en met hart voor degenen waarover zij heersen. In een democratie ligt het daarbij voor de hand dat de elite bestaat uit een aantal facties met verschillende politieke achtergrond, en dat die facties op de politieke kleur letten van degenen die ze benoemen. Er bestaat een zeker machtsevenwicht tussen al die facties en die facties begrijpen dat dat evenwicht niet zomaar verstoord kan worden. Dit spel wordt nog complexer omdat de nationale elite en de facties daarbinnen ook rekening moeten houden met hun positie binnen de EU. Ook bij een “zakenkabinet” zal politieke kleur een rol spelen. Kandidaten zonder kleur bestaan niet; hoogstens kandidaten waarbij dat niet zo’n grote rol speelt.

Het is een illusie te denken dat een elite kan bestaan zonder dat zij kan bepalen wie op een bepaalde functie komt. Zou Baudet ooit tot de elite gaan behoren dan zal hij en kan hij niet anders handelen. Een kerntaak van de oppositie is het falen, de onbetrouwbaarheid of ondeskundigheid van bestuurders, leden van de elite, aan te tonen. En, dat is essentieel, die terug te voeren op het falen van de elite als geheel. Als een breed onvermogen om het land fatsoenlijk te besturen. Het wegsturen van een minister is best aardig maar men zou moeten duidelijk maken dat dit een falen van de hele regering is. Wie is uiteindelijk verantwoordelijk voor de benoeming van al die knoeiers? Schoppen tegen de draaimolen is zinloos en leidt af van waar het uiteindelijk om gaat: om de operateur. En zolang de elite niet bij zinnen komt of vervangen wordt zodat de belangen over wie men heerst weer voorop komen te staan zal de draaimolen verder dol draaien en op den duur een maalwerk worden.

In Hoe draait de baantjescarroussel écht? meent @HenkStrating dat het feilen van de baantjescarroussel opgelost moet worden door professionalisering. Maar het gaat er juist om dat degenen die oordelen over de professionaliteit daarvoor andere maatstaven gebruiken dan degenen die onder die professionaliteit moeten functioneren.

In dit kader is het aardig om de moeder van alle adviseurs, C Northcote Parkinson er eens bij te halen. Naast zijn beroemde “Wet van Parkinson” heeft hij veel behartenswaardige en nog immer geldige inzichten over het functioneren, de opkomst en ondergang van organisaties geformuleerd. Een daarvan is het verschijnsel jalonbequitis (engels: injelitance), de ziekte der zelfopge­legde minderwaardigheid.

Het eerste kenteken van gevaar is dat in de hiërarchie een individu opduikt, dat een sterke concentratie van jaloersheid en onbekwaamheid in zich draagt. Geen van beide eigenschappen is op zichzelf van betekenis; de meeste mensen bezitten een zekere mate van beide. Maar als deze twee eigenschappen een bepaalde concentratie ver­houding bereiken — thans voorgesteld door de for­mule O3J5 — ontstaat er een chemische reactie.

De volgende of secundaire fase in het ziekteverloop wordt bereikt als het besmette individu gehele of gedeeltelijke zeggenschap krijgt over de centrale organisatie. In veel gevallen wordt dit stadium bereikt zonder een incubatietijd, daar het individu dan tot de organisatie is toegetreden in een dergelijke functie. Het jalonbequante individu kan in dit stadium gemakkelijk herkend worden, zowel aan de volharding waarmee hij strijdt om al degenen die bekwamer zijn dan hij er uit te werken, als aan zijn weerstand tegen iedere aanstelling of promotie van hen, die wel eens bekwamer dan hij zouden kunnen zijn of worden. Hij durft niet te zeggen: ‘Mijnheer Asterisk is te bekwaam’, dus zegt hij ‘Asterisk? knap misschien — maar is hij verstandig? ik geloof dat mijnheer Cijfer beter is.’

(De Wet van Parkinson, Amsterdam 1958 (vertaling))

Afijn, u begrijpt na kortere of langere tijd gaat deze organisatie ten onder.


Dit artikel verscheen eerder op Harde Woorden

7 reacties

  1. MarceluitFriesland schreef:

    Incompetentie en ook pure lafheid weerhoudt de verantwoordelijken in het openbaar bestuur ervan de werkelijke problemen te benoemen en daarmee het werken aan het oplossen ervan.

    Liever houdt men zich bezig met nonproblemen als discriminatie, klimaatverandering, en energietransitie. Bakken met geld worden er tegenaan gegooid met als resultaat nul komma niks. Zodat de overheid nu al meer als de helft van het BNP uitmaakt. 1 Op de 7 werknemers is een ambtenaar.

    Als het nou alleen de organisatie was die eraan ten onder zou gaan zou het me niets uitmaken. Probleem is dat alle westerse verworvenheden, onze vrijheid en onze welvaart mee door het putje gaan.

  2. Voight-Kampff schreef:

    Ondanks dat Dijkhoff het tegendeel beweerde gaf hij toch een passende beeldspraak vorige week tijdens de behandeling van het regeringsakkoord. Zonder enig voorbehoud stel ik dan ook dat de Nederlandse bestuurders direct van het hockeyveld komen afgelopen. De enkeling die wel competent is, is onderworpen aan het machtskartel. Een amorfe massa van incompetente en amorele individuen bivakkeren in de Nederlandse Trias Politica.

    Noem me een enkele naam van een ambtenaar in de Trias Politica die zich inzet voor het welzijn van het individu (soevereiniteit, veiligheid en vrijheid) en het overeind houden van de rechtsstaat (waarbinnen de macht wordt geregeld en beperkt door het recht) en daarin succesvol is?

    Na het cabaret bij de algemene beschouwingen van vorige week in de circustent van de macht – genaamd Nederlands parlement – is de boodschap aan Baudet om niet op te geven; “First they ignore you, then they laugh at you, then they fight you, then you win”. Gandhi.

    Zoals eerder vermeld zal Baudet dan wel eerst even zijn visie, doelstellingen, strategie en tactiek grondig moeten bijstellen. Het individu en de rechtsstaat zijn de moeite waard. Hier ligt de existentiële uitdaging. Toch?

  3. Voight-Kampff schreef:

    Victor schrijft:
    – “Een kerntaak van de oppositie is het falen, de onbetrouwbaarheid of ondeskundigheid van bestuurders, leden van de elite, aan te tonen”;
    – “In plaats van kritiek op het bestaan van die carrousel te hebben zou het er over moeten gaan dat er veel onbekwame of zelfs foute personen in die draaimolen zitten”.

    Henk Strating meent:
    – “In Hoe draait de baantjescarroussel écht? dat het feilen van de baantjescarroussel opgelost moet worden door professionalisering”.

    En ik stel vervolgens:
    Dat het onmogelijk is om onbetrouwbaarheid, ondeskundigheid en pak hem beet professionaliteit aan te tonen zonder doelstellingen?

    En neem dan ook de vrijheid om de bovengenoemde zin van Victor als volgt bij te stellen:
    In plaats van kritiek op het bestaan van die carrousel te hebben zou het over de doelstellingen ‘individu’ en ‘rechtsstaat’ moeten gaan. De onbekwame of zelfs foute personen worden vervolgens wel uit de draaimolen geslingerd.

    Tot die tijd modderen we maar wat aan.

  4. Kees Bruin schreef:

    Wat lees ik hierboven nu toch weer?
    “Van belang is dus of die elite overwegend uit de juiste mensen bestaat, mensen met verstand van zaken en hart voor degenen waarover zij heersen.”
    Sorry, maar dit lijkt me een utopische aanname, zelfs met de restrictie “overwegend” in het begin van de zin. In een ideale wereld zouden de leden van de elite competent moeten zijn. Wij weten dat er, zeker vandaag de dag, meer incompetente dan competente mensen deel uitmaken van de zgn elite. En het tweede attribuut dat de auteur graag bij de leden van de elite aanwezig zou zien, dat ze “hart” voor hun onderdanen zouden hebben, is zo mogelijk nog verder te zoeken.
    Ik ben het met de auteur eens dat geen enkele samenleving het zonder een elite kan stellen, maar de kwaliteit en de intenties van die elite laten vaak en niet zelden schrikbarend te wensen over.

  5. Thomas schreef:

    Inderdaad dienen bestuurders door deskundige mensen te worden gekozen. Wat er in de praktijk van terecht komt is hetgeen waarvoor Het Vlaams Belang in een cordon sanitaire terecht is gekomen namelijk : “Eigen volk eerst”. Dit houdt in dat PvdA bestuurders andere PvdA bestuurders de mooie baantjes geven, hetgeen geldt voor praktisch alle partijen. Er wordt in de praktijk dus niet echt gekozen op deskundigheid maar tot welke groep men behoort

  6. Voight-Kampff schreef:

    @ Thomas. De deskundige mensen in het land is het volk. Wanneer het volk de twee teugels van (1) een gekozen parlement en (2) een gekozen Minister-President in handen heeft dan kan er effectief worden gestuurd.

    Kundige mensen heeft Nederland overigens genoeg. Echter, kundige mensen met een geweten treft men in de politiek niet aan. Macht corrumpeert nu eenmaal.

  7. Voight-Kampff schreef:

    @ Thomas. Vertrouwen is goed, controle is beter.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *